In
un sistema de vita in cui i ristrettez e i grand cundiziunament dai difficoltà
naturai determinavan scelte e cumpurtament, i pruverbi venivan a costituì di
punti fermi che indicavan quel che se dueva fà o che se doueva evità, quel
che doueva aspetàss da bell o da brutt.
Proverbi
ed espressiun testimonian anca l'atteggíament che sa doueva tegnì a ogni
event e a ogni situasiun; indican la prospettiva, ul stat d'anim in cui sa dà
un giudisi, che al pò vess seren o amàr, distacà o fatalistic, ironic o
menu.
In
ogni caso, dalla somma da tutt questi atteggiament che proverbi ed espressiun
fissan in manera ciara, scaturiss, anca quand sian in cuntradissiun tra lur,
ul prufil mural di personn che ja fà e che ja mantegn in vita.
I
proverbi e gl’espressiun dialettai in sta creà coi scopo precis da dà un
insegnament courett che, cundensà in una massima l'era facilment imparà e
ripetù. La massima di voeult la gh’aveva la funziun da ricurdà una precisa
norma dal viv, d'indicà ul temp d'un laurà, da mett in guardia da un
pussibil dann, o pusse spessa una norma da cumpurtament mural che, tucc eran
invità, par ul so ben a fà propria.
In
un periodo inscì pien da trasfurmaziun, tucc nunch, sepur in manera diversa,
lassum o fem murì la cultura ca le stà di nost vècc, legà alla terra e ai
laurà tradiziunari. Anca nunch rifiutum e rinnegum chi caratteristich chì
par assuman alter, pussè comfurma ai temp noeuf, prupagandà con altar formul,
altar slogan, metù in testa attravers i tanti canai pubblicitari, che guidan
mument par mument i nost scelt.
Ul
temp, ma forsi neppur quel, al disarà se i formul noeuf sian preferibil a
quei vecc.
Detto
quest vò ad elencà proverbi e detti pupular che ho riessì a rintraccià
cunt la cullaburaziun da personn anzian.
-
Lung
cumè la pertica = alto
-
Driss
cumè ul fus = alto e dritto
-
Brùtt
cumè ul pecà = brutto
-
Bianc
cumè un patell = smorto,anemico
-
Sturna
me na tàpa = sordo
-
Vess
in piassa = calvo
-
Tajà
col fulciott = essere grossolano
-
Vess
un sumar = essere ignorante
-
Vess
dritto = svelto e intelligente
-
Durmì
col cùu squatà = essere nervoso
-
Aveg
i grii par ul cò = avere la testa bizzarra
-
Vun
da purtà a Munbell = matto
-
Vess
un ganivell = essere stravagante
-
Tucc
godan a vide ul matt in piazza, ma nessun vuraria cal fuss un so parent.
-
Un
amis fa ben troual anca in paradis.
-
Se
non se risega non se rosega.
-
Fà
ul pàss pusse lung dalla gamba.
-
Mett
ul carr davanti al bò.
-
Cercà
ul pel in da l'oeuv.
-
Negar
cumè un fuin = sporco,nero
-
Vess
una sciappa = incapace
-
Tirass
indrè = sottrassi al lavoro
-
Quand
acqua la tocca ul cùu,
s'impara a nudà
-
Le
no pan par i me dent
-
Quand
che la merda la munta in scagn o che la spussa o che la fà dagn
-
Tirass
la sapa sui pèe = autolesionarsi
-
Me
burlagiò i brasc = scoraggiarsi
-
Chi
rump ul vecc paga de noeuv
-
Andà
via cunt la cua in mess ai gamb
-
Vess
una tèpa = essere canaglia
-
Ul
pusse bun di russ la buttà ul so pà in dal puss
-
Chi
imbroia al perd
-
Danèe
e amicizia orba la giustizia
-
La
gramegna la moeur mai