Ul succedas di stagiun l'era ul respir che scandiva a mument ul pruced dalla
vita dalla terra e dal laurà dall'omm.
Ul passagg da un ann all'altar al vegniva mai da un mument all alter, dumà
parche ul lunari al faseva savè che la serie di dì de l'ann l'era finida e
un'altra incuminciava: ogni ann muriva innavertitament, e ul sucessiv al naseva
e l'andava via via crescend nei mes dall'autunn e dall'inverna.
Despota da tutt ul curs dell'ann l'era ul temp che, se al porta cunt
puntualità la primavera e l'autunn e, cunt quei, ul cald pien da lús e da lung
úr da laurà e ul grand fredd di lung nott e dai giurnà incert, l’era, e
ancamò al cuntinua a vess, ul temp capriciús, ul temp cunt i lung periodi da
secch ca brusa la campagna, cunt i tempest che in poch minut porta via la fadiga
d'un ann de laurà, cunt la brina foeura stagiun. L’era ul temp che concedeva
da viv, se non prusperament, almen senza tropp preoccupasiun, da un ann
all'alter, o cal suscitava la carestia e la fàmm.
Ul temp bun al faseva rend ul raccolt, al dunava i bei giurna e in quei sensa
rendas cunt, ull pees dal laurà al diventava legger e l'andà al camp o al
busch, l’era quasi una scampagnada.
Sa cumbatteva durament, par rend men difficil e gravus al varià di stagiun,
e dal brutt temp, ma peu se accetava senza ribelass la realtà.
Ul gross laurà di camp e dal busch l’incuminciava alla fin da genar cui
taià la legna. Da alura sa riprendeva ad andà regularment al camp, senza
sentiss però pressà dall'urgenza di laurà,e se i dì eran particularment
fredd, sa restava a trafficà in curt, o in stalla, a fa quel che durant la bona
stagiun l'avaria minga pudù fà. Quand s'avvicinava la primavera s'incominciava
a vangà l'ort, a sapà ul furment, e pusse avanti, ad arà par piantà patati,
maragun e faseou. Magg al purtava ul prim taj dal fèn e ul gross impegn di
cavaler, che richiedeva la partecipasiun de tutta la famiglia. Se arrivava inscì
alla segheria, vers la metà de giugn, che segnava ul mument pusse impegnativ,
infatti sa dueva segà alla svelta, par pudè àraà e, sumenà ul maragun.
Dopu avè batù ul furment, vegniva ul segund taj dal feen ul sapà e ragulzà
ul maragun.
Settembar purtava e porta ul raccolt dal maragun, maragunin, patati e ul ters
taj dal feen. L’ultim gross laurà l'era a metà uttubar, l’aradura e la
semina dal furment.
Sa continuava andà al camp anca a nuembar anca se cunt pusse tranquillità.
Arrivava l'inverna e cunt lu ul grand ripoos in attesa dalla prossima fatigusa
stagiun.
A pensà al laurà fadigus che sa faseva un quai decenni fà, anca i paisan
d'incoeu sann nanca immaginà.
Eppur adess a semm che cal laurà là, sa l'era un fardell pesant,
costringeva anca a tegnì i pee in terra, a vess preoccopaa da quel che in dala
vita l'è realment necessari ed essenziale dava un solid equilibrio.
PROVERBI STAGIUNAI
- S. Antoni frecc da demoni.
- S. Agnes Cùrr la luserta par
la scés.
- La gaina che và par cà, se la bèca
no, la già becà.
- Ragn porta guadagn.
- Ul laurà dalla festa al vegn dentar dalla porta e al va feoura dalla
finestra.
- Alla dumenìca sera dentar vin e
feoura paroll; al lunedi mattina dent acqua e feou pensér.
- Per S.Martin tutta l’uga l'è in
vin.