Gh’era
in passaa ein part ancamò,tutt un mund de credens e de pratic che restan in
pussèss dumà ai donn anzian e spusà,difficil da penetrà,supratutt ai oman.
D’altra part,se la sbrigavan rapidament e vulentera col di: in robb de dònn,mestè
de dònn.
I
robb de dònn,eran anca i ciaciar tra cumàa,i beegh tra visin de cà,ma eran
supratutt quel che riguardava la dònna cume mièe e mamma,la gravidansa,la
nascita,l’allatáment ela cura del fieou appena nassuu.El stato de
gravidansa d'una donna al portava mai di mutament nel ritmo de vita e de laurà,la
continuava el so traficà tra cà e camp;capitava di voeult de turnà de
premura dal camp par i dulur.
El
parto al vigneva sempar in cà,cunt l'aiut di visitt de cà e dala levatrice,sensa
la presensa de l'omm. Eran propri
i pocc riguard durant la gravidansa che causava,oltre che tanti abort e tanta
murtalità infantil,anche tanti mort de mamm,tant che sa sentiva di spess:
pora dònna le morta de parto.
Per
la dònna cuminciava,subit dopu el parto el periodo della quarantena.per
quaranta dì l'era circundada de riguard e rispett sia nel laurà,sia nel
mangià.
Per
allevà el fieou,la sa tegniva ai modi impost dalla tradisiun.
Rarament el fieou appena nassù al gh’aveva una sua cúna;solitament
al mettevan nel lett matrimunial in mess tra la mamma e ul papà in modo da
tegnìll al cald.Al fasàven cunt una lunga fàsa che la tigneva strett i gamb
per evità de cress stort,ghe sa cupriva i man e el cò cunt i guantitt e la
scuffia de cutun per minga irritag la pell.El fieou al veniva cambià dò o
tre voeult al dì,a urr fiss,mai de nott,e ogni voeulta che l'era bagnà o
spurch,perchè sa diseva che al stess mei in dala sua pissa e al creáess
pusse sàn. La mamma la nutriva
col sò latt,e quand l'era sensa,el fieou al veniva dà,se pussibil a balia,oppur
ghe se dava el latt de vaca. El
battesim al fasevan prest,solitament la prima o segunda dumenica dopu la
nascita,e al vegniva festeggia anca dai pusse puaritt.
El fieou al purtavan in gesa prima dal vespar accumpagnà dal corteo
del pà,dai padritt e da parent.(la mamma la restava sempar a cà).
Fini la breve cerimonia,se turnava a cà e per festegià l'avveniment
se pranzava cunt el padrin e la madrina.
Fini
la festa,la vita la riprendeva el so curs nurmal,e i fieou sarisan cressù
visin ai socc dalla mamma,fino a quand eran in grado de laurà.Dopodichè
l'era el pà che al comandava sui fieou mentre la mamma la sa faseva de part.Del
rest i genítur trattavan i fieou cunt distacc,perchè credevan che ai fieou
bisognass vuregh ben,ma sensa dimustraghel.
Ho
parlà de nascita e battesim,ma sembra oppurtun ricurda di nom e suranomm che
usavan i nost vecc che in genere se tramandavan da pà in fieou.Infatti l'era
quasi un obblig mural mettig ai fieou i nom dei nonni o quei de parent strett.
I
nom pussè frequent eran:
Ngiuleou
- Ngiulin - Togn - Càrlu - Carleta - Carleou - Luisin - Luiseou - Giusepp -
Giuseppin - Pin - Pineou - Filiss - Filiseou - Filisin - Fineou - Davidìn - Dèla
- Mariulin - Paulin - Pidrin - Pedar - Pierin - Ambreous - Ernest - Vincens -
Cecoeu - Vitori.
Ngiulina
- Carulina - Luisina - Maria - Marieta - Mariuccia - Pineta - Pinuccia - Pina
- Filisina - Serafina - Paulina - Rica - Teresa - Teresina - Teresota -
Speranza - Vincensina - Rosa - Rusetta - Rina
In
paes i famili e i personn eran nò cugnussu dal nom e cugnom,ma dai suranom
che quasi tucc gh’aevan.Per esempi mi sunt dal Barbaia, ghe quei dal Miscett,
dal Sisteou, dal Ventura, dal Sacrista, dal Fulceta, dal Gris, dal Lasarin,
dal Cirilu, dal Valèra, dal Cartabi, dal Farèe, dal Galètt, dal Galdin, dal
Venasca, dal Baluun, dal Gutin, dal Brocc, dalla Strapina, dalla Murciona, dal
Malingamba, dalla Furnás, dal Tona, dal Cunscin, dal Pustèe, dal Lumasc, dal
Sanatur, dal Piséla, dal Barlett, di Tamburitt, dal Cisàa, da l'Uliee, dal
Matur, dal Puncireou, dal Suquaratt, di Sciavatitt,
PROVERBI
SULLA NASCITA
-
Quand
al nass le bell,quand al sa spusa le bravu,quand al meour le bun.
-
Dopu
tri dì dag i vizi che te podat mantegnigh.
-
Bei
in fasa,brutt in piasa.
-
Beata
la spúsa se la prima lè una tousa.
-
In
cà da gentilomm,prima i donn e dopu i oman.