La
famiglia che par la sua capacitā lavurativa,la s'era insediā in un fund
cunsistent,sōo oppur in affittala frantumava no la sua unitā quand i fieou
sa spousavan,purtavan in cā i miče e sa furmava quela ca sa diss "LA
FAMIGLIA PATRIARCAL.
La
vita ca sa conduceva l'era quella da semper,ma ul cunviv pacific de tanti
person,che dumā i legam dal sang e la semplicitā de la vita dal passāa
rendevan pussibii,ghavevan bisogn da vess regulā da precis regul.
Al
vertice dalla piccula comunitā ghera ul capofamiglia,vero patriarca espert
e autorevul,depusitari e garante dalla saggessa che la gha veniva dalla
tradissiun,respunsabil dall'andament de tutta la cā,dal so prugress e di so
cunquist,che cunsistevan quasi sempar in terren o attress par laurā;sota de lúu
stavan i fieou e i noeur,che l'era l'ussadura dalla famiglia nel laurā di
camp e de cāa; pusse bāss ghera i neud.
Tutt: cā,mangiā,laurā,1era in cumun.Al capofamiglia spettava tutt i
decisiun, eran soo ul dirittu de tegnė e amministrā i danče,mentre i fieou
e i noeur dispunevan quasi dumā l'intimitā dalla propria stanza.
Quand sa mangiava in cusina, ul taul l'era riservā ai oman che mangiavan
tucc insema. I donn mangiavan spess cul piatt in mān in un quai angul dalla
cusina insema ai fieou.
Giungeva ul mument che anca i neud se duevan spousā, se la famiglia la
riessiva a prouedč cul taccag un quai lucal ai giā esistend bona sennō se
spustava un quaivun.
Nel caso de mort del patriarcali fieou decidevan de restā insema,
l'autoritā che l'era dal pā la passava de dirittu al fradell magiur.
Cul cumplicass dalla vita e di so necessitā la famiglia patriarcal la
se fada prima rara par peou scumparė quasi dal tutt in di últim ann.
PRUVERBI SULLA FAMIGLIA
- Quand manca ul timun, sa perd la diresiun.
- Ogni cā la gha ul so fardell.
- Un pā al mantegn cent fieou, ma cent fieou mantegnan no un pā.
- Amur de fradei, amur de
curtei.
- A vott ann semm fieou, a ottanta semm ancamō quei.
- Usel de gabbia, se al canta nō par amur al canta par rabbia.
- Tre donn in cā a stan ben: vuna viva, v'una morta e vuna puturā
sulla porta.
-
Fā
tasč i donn, fa sta fermu i fieou e fa curr i vecc, in tre robb che
nessun le bun de fā.
Par finė ul discurs dalla famiglia patriarcal, ritegli
oppurtun numinā glattress del fucular che a le ul simbul della famiglia.
+ La cadena del camin, fada da anei dalla lunghessa da du
metar cunt all'estremitā du rampitt vun da ganciā alla mensula dal camin,
lalter par i padei e parieou.
+ Ul buffett, al sa usava par ravivā ul feoug e al
consisteva in un tubu da ferr lung un metar cunt in fund du baffi par minga fa
stupā ul buss dalla scendra.
+ Ul tripee che al serviva par pugiā ipadei e padelitt
par fa scaldā sul feoug dal camin.
+ La moeuia l'č un accessori indispensabil dal camin e
la serviss par spustā labrasa sotta la padela o par riempė la scaldina.
+ Ul barnasc anca lu indispensabil par pudč tirā via la
scendra dal camin.
Ul sugurin l'era sempar lė visin al camin par spacca i
legn specialment quand sa dueva accendal.