Finì ul raccolt, terminà i gross laurà e affidà alla tèra la sumenza
dal furment par la prossima stagiun, cunt i giurnà che sìn fà coeurt,
arriva, insema ai prim brinà che portan puertà e silenzi in di camp, al di
di mort.
Ul dì di mort tutt par che cambia aspett: ognun interrump la sua attività.sa
occupan da nient'alter che pensà ai trapassà.
In gesa ul pret, al mett i parament ner, da mort, canta le esequie
inturna al catafalch ndue stàn simbolicament tutt i mort dal paes, dopu,
appena finì le esequie, s’avviava la prucessiun al cimiteri cunt la
partecipassiun da tucc.
Ul corteo, che l'era simil a una lunga colonna in marcia, prucedeva par i
vii dal paes cunt al centro ul pret e i cireghitt che dividevan ul grupp di
oman da quel di donn; sa caminava in silenzio o in preghiera fino a che tucc
sa truavan dentar al cimiteri. Dopu
la predica dal pret e la visita ai tumb di parent, tucc turnavan a cà
rapidament ndue restavan; alla sera sa recitava tucc insema tre curonn da
rusari par i mort e dopu quasi par premi ghlera i castegn.
Ul rito semplice che sa celebrava al dì di mort riprupuneva ancamò una
voeulta ul legam cunt la natura; e cume i rugasiun parevan significà
l'apertura dalla stagiun primaverii, la prucessiun di mort pareva vurè
rappresentà la chiusura dell'annata.
A S.Martin (11 novembre) la stagiun di gross laurà l'è finì e, cunt l'apprusimass
dal ripos invernai, ul paisan al tirava la somma dal sò laurà, al faseva ul
bilancio dall'annata e andava dal padrun di cà e terren a pagà l'affitt.