I mestè par quei l'è necessari parlà finchè ul quader dalla vita dal
passàa la sia meno incumpieta, in chi attività indispensabil a integrà e
cumpletà l'attività di camp e da cà.
Tanti mestee che accennerò in già scumpars o in in via d'estinziun.
Incuminciem cunt ul “carretèe”.
Quela dal carretèe l'era una vita dura, che dumà certi oman rubust
pudevan fà. La prima cura dal carretèe l'era par ul cavall o mull. Al cavall
bisognava dag da mangià, fen o bià, e da bèe, e netàl cunt bruscia e
spasseta.
Ul carretèe al purtava legna e carbun; al trasportava sabbia, quadrei,
cement, legnam par custruziun, e al faseva trasport su richiesta da chiunque.
UL FATUR
Ul fatùr l'era una tipica figura legada all'esistenza dalla grossa
proprietà terriera. I so funziun eran divers: al ritirava gli affitt dalla
terra e di cà, decideva e dirigeva i laurà che gh’era da fà nella
pruprietà, in poch paroll al faseva le veci dal padrun.
UL BOTTAIO
Ul bottaio l'era un mudest ma abil e indispensabil artigian che sa ricureva
ogni voeulta che gh’era bisogn da fà un recipient neuv buta o mastell ca
l'era, o par riparà qui vecc.
Ul bottaio oltre a sistemà butt e mastei, al custruiva neuv di carr, al
faseva carioll e al riparava tutt quel ca l'era custruì in
legn.
UL FERACAVAI (maniscalco)
La butega dal feracavai la s'affaciava cunt la porta sempar verta su un
portich. All'interno dalla butega gh’era un gross suffiett che alimentava ul
feug a carbun, piss sotta un grand caminn, mentre ai paret gh’era tacasù
gl’attress e supratutt fèr da cavai d'ogni tipo e misur. Appena arrivava un
quadrupede, ul feracavai al catava feu ul fèr già sgrussà e, dopu aveg taià
e limà i ung, al gh’adattava a cald ul fèr manegiandul cunt di tenai
battendul sull'incudin. Quan l'aveva ridott alla furma giusta dal zoccul, la
schisciava, anmò cald in modo da adatàl ben.
Ul feracavai alura al fissava ul fèr cunt di ciod furgià apposta par
quel. Inscì ul caval l'era prunt par laurà e truttà par di mes.
L'UMBRELE
L'umsrelè l'era un'ambulant che al passava par i curt, prima a ritirà
gl’umbrei rott e peu a ripurtai giustà.
L'usava tela, manic e fèr d'umbrei vecc, e supratutt cunt la sua abilità,
l’umbrelè al giustava umbrei d'ogni tipo.
UL CADREGATT
Ul cadregatt l'era un ambulant che appariva in paes in periodi fiss, al
gh’aveva sui spall un gerla ndue al tegneva i so attress e la fassina da
paia par impaià ul fund di cadreg.
Al faseva anca lù ul gir par i curt par ritirà i cadreg d'impaià e peu
al sa settava giò in un angul dalla strada e all'eseguiva ul so laurà cunt
abilità e rapidità.
Al dueva prima fà ul cordul, dueva cioè rutulà i fil da paia in modo da
furmà un specie da corda che continuava allungà, cunt l'aggiunta de fil da
paia, a man a man che cunt quela intrecciava ul pian d'appogg dalla cadrega in
quatar part triangular. Finì ul so laurà, al rifaseva ul gir par i curt a
ricunsegnà i cadreg riparà.
UL MULITA
Ul mulita al passava par i curt purtando cunt sè l'uccurent par ul propri
laurà, ca l'era costitui dalla meula a pedal, muntà su una specie de
carriola.
I donn ghe purtavan forbis e curteie folc da mulà, ul mulita, al ciapava
ul curtell da mulà, al studiava prima la lama; dopu, cunt man leggera o
pesant, a segunta dalla necessità, l’accustava alla meula. Nel gir da poch
minutt ul curtell l'era prunt, e tastando cul did, alsentiva ul fil dalla
lama; al ghe dava una cudada e ul curtell l'era a post, prunt par l'uso.
UL MURNE
Furment e maragun, ch’eran alla base dall'alimentasiun da tuce i famili,
tegnù in surèe dopu ul raccolt, vegnivan trasfurmà in farina dal murnè
ogni voeulta che gh’era bisogn.
S'andava cui sacch da gran al murìn, cunt l'aiutt dal murnè sa vuiava ul
gran in di cilindar da sass, che girando al trasfurmava ul gran in farina.
UL MAGNAN
Ul magnan l'era un artigian che cunt poch attress e tanta maestria al
trasformava parieu e padei rott in manera da sembra neuv.
UL SPASSACAMIN
Ul spassacamin cunt ul so garzun, cunt cord, rampin, spassulun da fèr,
scarp da corda ai pèe par mei caminà sui tecc, passavan pa i cà a cerca se
gh’era ul camìn da spassà.
Par spassà ul camin ul spassacamin andava sultecc dalla cà e al calava
lung ul cundott dal camin una corda che ul garzun al bass alghe legava ul
spassulun da fèr,
dopodichè al tiravan sù, e giò finchè la carisna la s'era stacada
tutta.
UL STRASCE
Ul problema dei rifiuti l'era nel passa scunusù. Tutt serviva e, in una
manera o nell'altra venivan riutilisà. Cal pocc che propri sa pudeva nò usà
cume i strasc e un quai fèr rott, ghe sa davan al strascee che al girava par
i curt cunt ul caretìn tirà dal cavoll o da l'asnìn, in cambi da un pò da
saun e da cunegrina.
UL BAGATT
La sua buttega l'era da solit un sgabussin, pien da scarp, curam, tumer
efurmi. Sotta la finestra gh’era un taulìn bass tutt pien da riquader par
separà i ciod da diversa misura, e altar material davanti a stò taulìn
stava ul bagatt setta giò su un sgabell cal laurava. Ul sò laurà principai
al consisteva nel mett pess, ratupà e sulà scarp e zibrett.
Cunt i ritai da pèll al faseva anca i sport dal pan.
UL MEDIATUR
Ul
mediatur l'era, e in part l'è anmò, l’intermediari ritenù indispensabil,
ogni voeulta che ul paisan al vureva vend la sua roba al cummerciant. Ogni
voeulta chel dueva vend una vacca, un buscin, un purcell, oppur dal fen, dalla
paia, di legn, e parfina di camp e cà. Ul mediatur l'era una persona stimada
dall'acquirent e dal vendidur che al cercava da stabilì ul prezzì giust che
accuntentass tucc e dù.